Japoński rock psychodeliczny nie jest jednym stylem ani zjawiskiem ograniczonym do jednej epoki.
Łączy Group Sounds lat 60., undergroundowe eksperymenty lat 70., kulturę noise, heavy psych, acid folk, drone i space rock z późniejszym międzynarodowym obiegiem muzyki niezależnej. W Japonii psychodelia często stawała się mroczniejsza, bardziej repetytywna, skrajniejsza i otwarta na improwizację niż jej klasyczny angloamerykański stereotyp.
Dlatego trudno ją podsumować, ale właśnie dlatego warto ją odkrywać.
Kto oczekuje wyłącznie barwnego retro rocka, przeoczy dużą część tego świata. Japoński rock psychodeliczny bywa gwałtowny, medytacyjny, ekstatyczny, minimalistyczny, miejski lub kosmiczny. Może brzmieć jak garage rock zanurzony w przesterowaniu albo folk rozpływający się w transie.
Zamiast definiować go zbyt wąsko, lepiej słuchać go jako długiej undergroundowej tradycji przekraczania granic.
Jak rozumieć japoński rock psychodeliczny
Pomocne jest spojrzenie na kilka nakładających się ścieżek rozwoju.
Pierwsza zaczyna się od Group Sounds lat 60. i szerszego wpływu światowego garage rocka, psychodelii oraz eksperymentów po epoce Beatlesów. To nie była jeszcze pełna eksplozja undergroundu, ale otworzyła jej drogę.
Druga prowadzi do cięższego, bardziej eksperymentalnego undergroundu lat 70. Muzyka staje się głośniejsza, mroczniejsza, swobodniejsza i bardziej konfrontacyjna. Flower Travellin’ Band, Les Rallizes Dénudés, Far East Family Band oraz Taj Mahal Travellers pokazują bardzo różne strony tego świata.
Trzecia obejmuje późniejszą ciągłość noise i skrajnej psychodelii, w której najważniejsze stają się powtórzenia, sprzężenia i głośność. High Rise to jeden z najbardziej wyrazistych przykładów; nurt ten połączył się później z szerszym japońskim undergroundem.
Czwarta to bardziej duchowa, folkowa lub oniryczna strona japońskiej psychodelii. Kluczowy jest tu Ghost, przypominający, że w Japonii psychodelia nigdy nie oznaczała tylko przesteru i agresji.
Piąta prowadzi do współczesnego odrodzenia i międzynarodowych sieci, dzięki którym festiwale, wytwórnie i trasy koncertowe otworzyły japońską psychodelię na nową publiczność.
Ścieżki te stale się przecinają, ale takie ujęcie ułatwia wejście w temat.
Współczesna japońska psychodelia: od tradycji undergroundowej do sieci międzynarodowych
Po roku 2000 japoński rock psychodeliczny nie pozostał zamknięty w undergroundowej mitologii lat 70. ani w noise'owych tradycjach lat 90.
Zaczął coraz śmielej trafiać do międzynarodowej sceny indie, na festiwale, do kultury Bandcamp, sieci wytwórni i światowych tras koncertowych.
Ten etap nie zawsze jest tak mroczny jak Les Rallizes Dénudés ani tak ekstremalny jak High Rise. Wiele zespołów łączy psychodelię, krautrock, folk, minimalistyczne repetycje, współczesny indie rock i bardziej przejrzyste brzmienie nagrań, dzięki czemu muzyka jest przystępniejsza dla dzisiejszych słuchaczy.
Jedną z najbardziej reprezentatywnych nazw jest Kikagaku Moyo.
Ich muzyka łączy rock psychodeliczny, powtórzenia inspirowane krautrockiem, acid folk, indyjskie barwy, fragmenty improwizowane i łagodne melodie. W porównaniu z hałasem, sprzężeniami i lo-fi nagraniami koncertowymi dawnej japońskiej sceny undergroundowej Kikagaku Moyo brzmi cieplej, płynniej i bardziej naturalnie wpisuje się we współczesną międzynarodową scenę psychodeliczną.
Znaczenie Kikagaku Moyo nie ogranicza się do samego zespołu.
Członkowie Go Kurosawa i Tomo Katsurada współtworzyli Guruguru Brain, wytwórnię, która odegrała ważną rolę w prezentowaniu międzynarodowej publiczności współczesnej japońskiej i azjatyckiej muzyki psychodelicznej, undergroundowej oraz niezależnej. Dzięki niej japońska psychodelia stała się nie tylko lokalnym tematem historycznym, lecz częścią szerszej azjatyckiej sieci undergroundowej.
Poza Kikagaku Moyo współczesną japońską psychodelię można poznawać z kilku stron.
Minami Deutsch jest bliższy krautrockowi, rytmice motorik i minimalistycznym repetycjom. To świetny punkt startowy dla fanów Neu!, Can czy niemieckiej muzyki kosmische. Brzmienie jest chłodniejsze, bardziej mechaniczne i miejskie.
Yura Yura Teikoku łączy garage rock, psychodelię, minimalistyczne powtórzenia, popowe melodie i zdystansowaną miejską wrażliwość. Zwłaszcza późniejsze nagrania stały się oszczędne, przestrzenne i nowoczesne, wyznaczając ważny punkt odniesienia dla popowej i miejskiej strony japońskiej psychodelii.
Acid Mothers Temple powstał w latach 90., lecz po roku 2000 nadal należał do najważniejszych sił kosmicznej psychodelii, intensywnej improwizacji i undergroundowych tras. Zespół pokazuje, że japoński rock psychodeliczny wciąż rozszerzał się ku noise, drone, space rockowi i długim improwizacjom.
Sundays & Cybele oferują bardziej melodyjne wejście, bliższe acid folkowi i space rockowi. Osobom wychowanym na nowoczesnym psych rocku, indie i marzycielskich gitarach może być tu łatwiej niż w najbardziej skrajnej tradycji undergroundowego noise.
Ta faza dowodzi, że japoński rock psychodeliczny nie jest wyłącznie kolekcjonerskim artefaktem przeszłości. Wciąż rozwija się dzięki nowym metodom nagrywania, sieciom wytwórni i międzynarodowej publiczności.
Polecane nagrania:
- Kikagaku Moyo — House in the Tall Grass
- Kikagaku Moyo — Masana Temples
- Minami Deutsch — With Dim Light
- Yura Yura Teikoku — Sweet Spot
- Acid Mothers Temple — Pink Lady Lemonade
- Sundays & Cybele — Gypsy House
Od czego zacząć słuchanie
Jeśli chcesz rozpocząć od współczesnych nagrań, wypróbuj:
- Acid Mothers Temple — Pink Lady Lemonade
- Kikagaku Moyo — House in the Tall Grass
- Kikagaku Moyo — Masana Temples
- Minami Deutsch — With Dim Light
- Yura Yura Teikoku — Sweet Spot
- Sundays & Cybele — Gypsy House
Ta ścieżka może być przystępniejsza dla dzisiejszych słuchaczy. Nie jest tak surowa jak część undergroundowych nagrań lat 70. ani tak ekstremalna jak tradycja noise związana z PSF, lecz zachowuje przestrzeń, repetycję, improwizację i ducha poszukiwań rocka psychodelicznego.
Dwanaście najważniejszych albumów japońskiego rocka psychodelicznego
Gdybym miał ułożyć podstawową listę na początek, wybrałbym tych dwanaście albumów:
- Flower Travellin’ Band — Satori
- Les Rallizes Dénudés — ’77 Live
- Far East Family Band — Parallel World
- Taj Mahal Travellers — July 15, 1972
- High Rise — High Rise II
- Ghost — Hypnotic Underworld
- Acid Mothers Temple — Pink Lady Lemonade
- Yura Yura Teikoku — Sweet Spot
- Kikagaku Moyo — Masana Temples
- Minami Deutsch — With Dim Light
- Sundays & Cybele — Gypsy House
- The Jacks — Vacant World
Te dwanaście płyt nie obejmuje wszystkiego, lecz otwiera większość najważniejszych dróg.
Usłyszysz tu heavy psych, noise psych, space rock, drone, współczesną psychodelię, powtórzenia w duchu krautrocka, garage rock i formy bliskie folkowi.
Na zakończenie
Japoński rock psychodeliczny fascynuje, ponieważ nieustannie wymyka się jednemu stałemu centrum.
Potrafi brzmieć historycznie i bezpośrednio zarazem, głęboko lokalnie i dziwnie bezgranicznie, archiwalnie, a jednocześnie wciąż żywo.
Słuchając uważnie, zaczynasz dostrzegać nie tylko wpływy gatunkowe, lecz również inny sposób rozszerzania granic rocka: ku repetycji, głośności, rytuałowi, dryfowaniu i zmienionej przestrzeni dźwiękowej.
To świat brzmieniowy powstały, gdy rock zostaje doprowadzony do granic poprzez inną kulturę, inną tradycję undergroundową i współczesną sieć międzynarodową.